Πληθυσμός

Πραγματικός χάρτης του Βόλου και της περιοχής μελέτης και πληθυσμιακό χαρτόγραμμα (απεικονίζει στο χώρο τα πληθυσμιακά μεγέθη παραμορφώνοντας το χάρτη)

Το χαρτόγραμμα είναι ένας τρόπος οπτικοποίησης στατιστικών δεδομένων και απεικόνισής τους στο χώρο. Το παραπάνω χαρτόγραμμα δείχνει την κατανομή του πληθυσμού 1) του Βόλου, 2) της Μακρινίτσας, της Πορταριάς και της Αγριάς και 3) της περιοχής μελέτης στο χώρο. Παρατηρήστε το μικρό μέγεθος του πολεοδομικού συγκρότηματος του Βόλου και της Νέας Ιωνίας στο γεωγραφικό χάρτη (αριστερά) και πώς αυτό "διογκώνεται" στο πληθυσμιακό χαρτόγραμμα (δεξιά) "ρουφώντας" επιφάνεια από την περιοχή του υπόλοιπου Πηλίου.

2.1. Βασικά χαρακτηριστικά πληθυσμού:

Διαχρονική εξέλιξη πληθυσμού περιοχής μελέτης

Ο συνολικός πληθυσμός της περιοχής μελέτης όπως αυτός προσθετικά υπολογίζεται από το σύνολο των δήμων είναι 14670 κάτοικοι. (βλέπε παράρτημα 1, πινάκας 1). Χονδρική και δίνοντας στον αναγνώστη μια πρώτη εικόνα της πληθυσμιακής εξέλιξης που έλαβε χωρά στη περιοχή, παραθέτουμε το παρακάτω διάγραμμα. Είναι εμφανής η πτωτική τάση που διαγράφει ο πληθυσμός της περιοχής. Οι λόγοι καθώς και το μέγεθος των αυξομειώσεων που παρατηρούμε στο συγκεκριμένο διάγραμμα θα απασχολήσουν την ανάλυση μας σε μετέπειτα στάδιο. Κλείνοντας το εισαγωγικό μέρος θεωρούμε θεμιτό να αναφέρουμε ότι η πληθυσμιακή εξέλιξη της περιοχής μας δεν διαφοροποιείται σημαντικά από αυτή των υπολοίπων ημιορεινών και ορεινών περιοχών.

2.2. Κατανομή και εξέλιξη πληθυσμού

Διαχρονική πληθυσμιακή εξέλιξη ανά δήμο

Θεωρήσαμε δόκιμο η διαχρονική απεικόνιση των αυξομειώσεων σε κάθε ΟΤΑ να γίνει ξεχωριστά, μέσω διαγραμμάτων και όχι αριθμητικής απεικόνισης των μεταβολών για να διευκολύνουμε την εξαγωγή συμπερασμάτων. Παρόλα αυτά στο παράρτημα 1 βρίσκονται τόσο τα στοιχεία που λάβαμε από την ΕΣΥΕ όσο και η πληθυσμιακή εξέλιξη διαγραμματικά για κάθε δήμο ξεχωριστά (βλέπε παράρτημα 1-διαγράμματα 1-6 και πίνακας 1). Βάση αυτών παραθέτουμε στον πίνακα πιο κάτω την διαχρονική πληθυσμιακή εξέλιξη των δήμων.
Ο Δήμος Μήλειων υπερτερεί πληθυσμιακά έναντι των άλλων δήμων που εξετάζουμε στο σύνολο των απογραφών. Εμφανές στη μακροσκοπική ανάλυση του διαγράμματος, είναι επίσης το ελάχιστο των πληθυσμιακών αυξομειώσεων που έλαβαν χωρά στο δήμο Τρικεριού κάθολη την περίοδο που εξετάζουμε.

Βάση του ρυθμού μεταβολής που παρατηρείται διαχρονικά στα πληθυσμιακά μεγέθη των δήμων και εστιάζοντας την προσοχή μας όχι σε βραχυχρόνιες αλλά μακροχρόνιες μεταβολές (1961-2001) βρισκόμαστε μπροστά σε μείωση του πληθυσμού της τάξης του 25% σε ορισμένες περιπτώσεις. Θα ητω αφελές να δεχτούμε ακρίτα και χωρίς περαιτέρω ανάλυση τη δραματική μείωση που καταδεικνύει το ποσοστό της πληθυσμιακής μείωσης αφού τα μεγέθη που εξετάζουμε είναι μικρά άρα κάθε μικρή μεταβολή στο πληθυσμό, παραπλανητικά ,παρουσιάζεται τεραστία ποσοστικοποιώντας την.

Άξιο αναφοράς θεωρούμε το τρόπο υπολογισμού του πληθυσμού κάθε δήμου αφού έπρεπε τα στοιχειά για κάθε κοινότητα πριν το 1991 να προστεθούν ώστε βάση αναφοράς για την διαχρονική εξέλιξη να είναι οι καποδιστριακοί δήμοι που δημιουργήθηκαν μετά το 1991.

Τα στοιχειά που λάβαμε και επεξεργαστήκαμε από την ΕΣΥΕ αφορούν τον πραγματικό και όχι το μόνιμο πληθυσμό που θα μας έδινε μια στρεβλή εικόνα για το πληθυσμό της περιοχής, γιατί η περιοχή μελέτης λογά κυρίως του φυσικού της κάλλους προσελκύει παραθεριστές.

2.3. Εξέλιξη πληθυσμιακής συμμετοχής των δήμων στο σύνολο της περιοχής μελέτης καθώς και των οικισμών στο σύνολο του έκαστε δήμου (Παράρτημα 1, διαγραμματα7-12).

Πηγή ΕΣΥΕ

Οι πλέον υδροκέφαλοι δήμοι όπως προκύπτουν από το διάγραμμα είναι ο Δ. Αργαλαστης και ο Δ. Τρικεριού. Τα κεφαλοχώρια των συγκεκριμένων περιοχών συγκεντρώνουν το 60 και πλέον τοις εκατό του συνολικού πληθυσμού των δήμων. Η εσφαλμένη εντύπωση που πιθανόν δημιουργεί το διάγραμμα περί πληθυσμιακής αφαίμαξης των μικρών οικισμών από το κεφαλοχώρι καταρρίπτεται παρατηρώντας τη διαχρονική εξέλιξη της πληθυσμιακής συμμετοχής των οικισμών στους δήμους τουλάχιστον απ’ το 1961 και μετά(περίοδο που διαθέτουμε στοιχειά).(Παράρτημα 1, διαγράμματα 7-12). Η διαφαινόμενη απ το διάγραμμα κατανομή πληθυσμού στους δυο συγκεκριμένους δήμους ητω ήδη διαμορφωμένη προ του 61 και ελάχιστα μεταβλήθηκε στην περίοδο 61-2001.

Εν αντίθεση με τους δυο προαναφερθέντες ,ο υπόλοιποι δήμοι παρουσιάζουν πιο ομοιόμορφη πληθυσμιακή κατανομή. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο δήμος Μηλεων αν και είναι ο συγκριτικά πολυπληθέστερος δήμος της περιοχής μελέτης. Επίσης η έδρα του δήμου είναι η ποσοστιαία μικρότερη σε πληθυσμό από τις έδρες των υπολοίπων δήμων. (Πληθυσμιακά μεγαλύτερος οικισμός στον δήμο αυτό είναι τα Καλά Νερά και όχι το διοικητικό κέντρο του δήμου ,οι Μηλαιές).

Εξειδικεύοντας την ανάλυση μας εξετάσαμε μεμονωμένα την εξέλιξη της πληθυσμιακής συμμετοχής των οικισμών στον εκάστωτε δήμο. (Παράρτημα 1, διαγράμματα 7-12). Τα πληθυσμιακά μεγέθη που εξετάζουμε (λογά του πλήθους και των μεγεθών τους) κάνουν απαγορευτική οποιαδήποτε απόπειρα κανονικοποιησης όσον άφορα την πληθυσμιακή τους εξέλιξη. Βάση αυτού θεωρήσαμε πιο συνετό η ανάλυση μας να επικεντρωθεί στην σχέση κεφαλοχωρίου- οικισμών που δίνει πρόσφορο έδαφος για σχολιασμό. Ο οικισμός Καλά Νερά που βρίσκεται στο Δήμο Μηλεων προ του 1991 υστερούσε πληθυσμιακά έναντι του σημερινού διοικητικού κέντρου του δήμου (Μήλειες) εντούτοις σταδιακά και λογω της τουριστικής άνθισης που γνωρίζει η ευρύτερη περιοχή Πηλίου κατάφερε να ξεπεράσει πληθυσμιακά την έδρα του δήμου. Δια του λογού τω αληθές επισυνάπτουμε στο παράρτημα τόσο την ποσοτική όσο και την αριθμητική μεταβολή που έλαβε χωρά διαχρονικά στο συγκεκριμένο δήμο. (βλέπε παρ. 1-διιαγραμμα 9). Μικρότεροι οικισμοί τόσο στο συγκεκριμένο δήμο όσο και στους υπόλοιπους μετά το 1971 φαίνεται να επανακάμπτουν πληθυσμιακά και να αναπτύσσονται σταδιακά.(βλ. Δήμο Μηλεων: Κορόπη, Βυζιτσα, Δήμο Μουρεσιου: Αγ. Ιωάννης κτλ) Παρόλα αυτά πλειάδα οικισμών με μικρά πληθυσμιακά μεγέθη λογω του απομακρυσμένου της θέσης τους μειώνονται συνεχώς χωρίς τα κεφαλοχώρια να μπορούν να απορροφήσουν αυτή την εκροή.

2.4. Πυραμίδες ηλικιών και μετανάστευση

Πηγή ΕΣΥΕ

Πρώτου εξετάσουμε την ηλικιακή σύνθεση των δήμων ξεχωριστά θεωρήσαμε δόκιμο να συγκρίνουμε, ποσοστιαία, την ηλικιακή δομή του συνόλου της περιοχής μελέτης με το νομό Μαγνησίας. Αυτό που γίνεται άμεσα αντιληπτό είναι η δυσαναλογία γερασμένου πληθυσμού στις δυο περιοχές. Στην περιοχή μελέτης το ποσοστό των ατόμων άνω των 55, είναι σαφώς μεγαλύτερο από ότι στο σύνολο του νόμου, γεγονός καθόλου παράξενο αφού η ιδία αντίθεση παρατηρείται σχεδόν για το σύνολο των περιοχών που βρίσκονται μακριά από μεγάλα αστικά κέντρα. Το αντίθετο συμβαίνει στις μικρότερες και μεσαίες ηλικιακές κατηγορίες αφού ο νομός Μαγνησίας εδώ υπερτερεί κατ’ αναλόγια έναντι της περιοχής μελέτης. Σημαντική παρατήρηση επίσης συνιστά το γεγονός ότι ο νεανικός εν σύγκριση με τον γερασμένο πληθυσμό είναι αποθαρρυντικά δυσανάλογος. Χαρακτηριστικά αναφέρουμε ότι η ηλιακή κατηγορία 65 ετών και άνω αποτελεί το 22,5% του συνολικού πληθυσμού της περιοχής μελέτης ενώ η συγκέντρωση πληθυσμού στην ηλικιακή κατηγορία από 0-14(ετών) αντικατοπτρίζει μονό το 12.6 %. Εξετάζοντας τις ίδιες ηλικιακές κατηγορίες στο νομό Μαγνησίας παρατηρούμε ότι από 0-14 έτη η συγκέντρωση πληθυσμού είναι της τάξης του 15.4 % ενώ από 65 και άνω είναι 16,9%. Ήτοι ο δείκτης γήρανσης του νόμου Μαγνησίας ισούται με 27,9 ενώ της περιοχής μελέτης με 56,0. (για δείκτη γήρανσης βλέπε παράρτημα 1-σελ. 4) (πηγή Κοτζμανης Βύρων 2002).

Προχωρώντας την ανάλυση ένα στάδιο παραπέρα δημιουργήσαμε την πληθυσμιακή πυραμίδα φύλου και ηλικίας για το σύνολο της περιοχής μελέτης.

Οπτικά το διάγραμμα δημιουργεί την αίσθηση ότι ο πληθυσμός είναι ομοιογενώς κατανεμημένος ανάμεσα στα δυο φύλα. Δια του λογού τω αληθές ο δείκτης αναλογίας φύλου ισούται με 998 τοις χιλίοις (για δείκτη αναλογίας φύλου βλέπε παράρτημα 1 - σελ. 4) (πηγή Κοτζμανης Βύρων 2002). Η πυραμίδα εμφανίζεται διογκωμένη στις ηλικίες 25-35 γεγονός δικαιολογήσιμο εν μέρει από την παρουσία οικονομικών μεταναστών που αποτελούν το 7,92 % του πληθυσμού της περιοχής (πηγή ΕΣΥΕ). Η συστολή που εμφανίζεται μεταξύ των ηλικιών 35-60 αντανακλά το μεταναστευτικό κύμα των δεκαετιών ’60 και ’70 προς τα μεγάλα αστικά κέντρα. Στις ηλικίες άνω των 60 η πυραμίδα εμφανίζει την αναμενόμενη διογκωμένη μορφή ενός τυπικού χωριού.

Πέρα από την πληθυσμιακή πυραμίδα που άφορα το σύνολο της περιοχής μελέτης, ενδιαφέρον θα ήτα να αναλύσουμε το πώς διαφοροποιούνται τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά του πληθυσμού ανά δήμο. Στο παράρτημα 1 (διαγράμματα 13-18) βρίσκονται οι πληθυσμιακές πυραμίδες καθώς και τα ποσοστά μετανάστευσης ανά προέλευση, για κάθε ένα από τους έξι δήμους που εξετάζουμε. Η μελέτη εν παραλλήλω των δυο αυτών πληθυσμιακών χαρακτηριστικών γίνεται για την ασφαλέστερη εξαγωγή συμπερασμάτων αφού η μετανάστευση αποτελεί, αναμφίβολα, παράγοντα που επηρέασε την πληθυσμιακή εξέλιξη. Οι δήμοι που συμβάλλουν κατά κύριο λόγο στη συστολή της πυραμίδας (του συνόλου της περιοχής) μεταξύ των ηλικιών 35-60 είναι της Αργαλαστης και του Μουρεσιου. Το φαινόμενο αυτό αν και μπορεί να εξήχθη σαν παρατήρηση ,στο σύνολο των υπολοίπων δήμων, στους προαναφερθέντες είναι πολύ πιο έντονο.

Σε συνεχεία των παρατηρήσεων που κάναμε για το σύνολο της περιοχής, οι δήμοι με υψηλό δείκτη γήρανσης, ήτοι αυτοί που συμβάλλουν ως επί το πλείστον στη διογκωμένη ,συγκριτικά, τελευταία βαθμίδα της πυραμίδας είναι οι δήμοι Σηπιαδος, Αφετων,Αργαλαστης και Μηλεών . Στους δυο τελευταίους ειδικά ο βαθμός δυσαναλογίας της βάσης της πυραμίδας (νεανικός πληθυσμός) και της κορυφής (γεροντικός πληθυσμός) είναι ιδιαίτερα μεγάλος.

Στα πλαίσια της εξαγωγής συμπερασμάτων ως προς το ποιοι δήμοι εκπροσωπούν το διεσταλμένο κομμάτι της πυραμίδας στην ηλικιακή κατηγορία 25-35 ετών παραθέτουμε το παρακάτω διάγραμμα που δείχνει το ποσοστό των αλλοδαπών ανά δήμο αφού θεωρούμε ότι η μετανάστευση ευθύνεται κατά κύριο λόγο για αυτό. Μέσω αυτού του διαγράμματος η υπόθεση που κάναμε αποδεικνύεται αφού υπάρχει μεγάλος βαθμός συσχέτισης ανάμεσα στη μετανάστευση (από την Αλβανία κατά κύριο λόγο) (βλ. παράρτημα 1-διαγραματα 13-18) και την ηλιακή κατηγορία που εξετάζουμε, αφού το εργατικό δυναμικό που προσελκύουν δήμοι όπως οι Μηλιές και οι Αφέτες είναι μετανάστες ως επί το πλείστον.

2.5. Κατανομή οικισμών και πληθυσμού ανάλογα με την υψομετρική ζώνη: Εξετάζοντας τη σχέση θέσης οικισμού -κατανομής πληθυσμού θεωρήσαμε ότι θα καταλήγαμε σε ένα χρήσιμο δείκτη που θα εξηγούσε σε κάποιο βαθμό το τρόπο που κατανέμονται άνθρωποι και δραστηριότητες στο χώρο. Υποβοηθώντας την ανάλυση παραθέτουμε τον παρακάτω χάρτη που δείχνει τη θέση και τον πληθυσμό των οικισμών ανά υψομετρική ζώνη.

Το πρώτο που εξετάσαμε ήταν ο αριθμός των οικισμών και ο πληθυσμός που βρίσκεται σε πεδινή (0-200m), ημιορεινή (201-500m) και ορεινή ζώνη(501-1500m) (Η κατηγοριοποίηση πάρθηκε ως έχει από το χωροταξικό σχέδιο Θεσσαλίας) Τα αποτελέσματα της διαδικασίας αυτής είναι το σχετικά διαγράμματα που παραθέτουμε πιο κάτω. Ενώ ο πλειοψηφία των οικισμών συναντάται στην πεδινή ζώνη (43 έναντι 25 στην ημιορεινή), ο συσχετισμός αυτό ανατρέπεται εάν δούμε ποια είναι η πληθυσμιακή κατανομή στις περιοχές αυτές. (οι ημιορεινές περιοχές υπερτερούν πληθυσμιακά έναντι των πεδινών).

Όπως παρατηρούμε στο παραπάνω διάγραμμα στην πεδινή ζώνη αντιστοιχούν 105 κάτοικοι ανά οικισμό, ενώ για την ημιορεινή ζώνη ο δείκτης αυτός είναι σχεδόν τριπλάσιος. Τέλος ο μέσος όρος κάτοικων ανά οικισμό και υψομετρική ζώνη στο ορεινό κομμάτι της περιοχής μελέτης είναι 244.Η ανάπτυξη των ημιορεινών περιοχών εν γένει ήτα, ιστορικά, αποτέλεσμα της προσπάθειας των κάτοικων της περιοχής να προστατευτούν αρχικά από τον κίνδυνο πειρατών ή άλλων επιδρομέων που ελλόχευε πιθανή εγκατάσταση τους στις παράλιες περιοχές και αργότερα να ξεφύγουν από τον έλεγχο των Τούρκων (βλ. Ιστορικό οικιστικού δικτύου).